Warianty krytycznych nauk społecznych

Teoria krytyczna posiada dwa warianty, co często jest pomijane w naukach społecznych. Choć niejednokrotnie można je odnaleźć w pismach tych samych autorów, jak na przykład u Jurgena Habermasa, to pożyteczne jest ich oddzielanie. Takiego oddzielenia dokonał R. G. Paulston (1993), gdy rozróżnił dwa paradygmaty nauk społecznych (w tym pedagogiki porównawczej), nazywając je odpowiednio: radykalnym funkcjonalizmem i radykalnym humanizmem. W pierwszym ulokował materializm historyczny, neo- marksizm i postmarksizm, w drugim – teorię krytyczną. Jeśli nie damy się zwieść językowym niezgrabnościom R. Paulstona i przypomnimy, że myśl marksowska ma niewątpliwie (także) charakter krytyczny, to stanie się oczywiste, że wyodrębnił on dwie wersje nauki krytycznej. Różnią się one przekonaniem na temat możliwości unaukowienia ludzkich wyborów. Pierwsza z nich wierzy, że możliwość taka istnieje. Przekonanie to opiera się na historycystycznej ontologii, która pozwala dokonywać krytyki aktualnej rzeczywistości z perspektywy antycypowanego, lepszego porządku społecznego. W tym wypadku nauka nie tylko poddaje istniejącą rzeczywistość krytyce, ale i tworzy alternatywne wizje lepszej rzeczywistości. Słabość historycyzmu polega – najkrócej mówiąc – na tym, że wizje te on tworzy, choć utrzymuje, że je odkrywa. W drugiej wersji nauka krytyczna ogranicza się do denaturalizacji społecznego porządku przez ukazanie, że dany wariant instytucji nie jest jedynym, a tylko jednym z możliwych. Nie wynika on zatem z „logiki rzeczy”, a jedynie z „politycznego wyboru”. Ujawnienie tego faktu jest wystarczające do wypełnienia przez naukę funkcji emancypacyjnej, która jak pisze J. Habermas polega na „uwolnieniu świadomości od zhipostazowanych mocy”. Nie potrzebuje już ona narzucać działającym ludziom, a nawet im sugerować wyborów. Wystarczy, że „otwiera pole politycznego dyskursu, poznawczo destabilizując praktykę”.

Hejka, jestem Szymek i jestem autorem tych wpisów jak i strony. Polecam czytać codziennie, może coś wam się spodoba i zostaniecie na dłużej. Życzę każdemu miłego dnia 😀
error: Content is protected !!