Kategoria: Sens i granice zmiany edukacyjnej

Pedagogiczna koncepcja niepełnosprawności Heinza Bacha

W obrębie pedagogiki specjalnej wypracowano stanowiska o charakterze syntetyzującym, co prawda, mniej wpływowe, ale lepiej niż koncepcja WHO dostosowane do specyfiki obszaru szkolnego kształcenia niepełnosprawnych. Na szczególne uznanie zasługuje koncepcja Heinza Bacha. Centralnym elementem tej szkolno-systemowej koncepcji jest pojęcie zakłócenia (Beeinträchtigung). Bach definiuje zakłócenie jako niewystarczającą równowagę między indywidualnymi dyspozycjami jednostki, warunkami jej życia i działania oraz wymaganiami, stawianymi jej przez otoczenie. Tym sposobem bardzo wyraźnie różnicuje on nie tylko indywidualne i środowiskowe czynniki, składające się na genezę niepełnosprawności, ale także dokonuje ważnego rozróżnienia w obrębie czynników poza jednostkowych, zewnętrznych wobec podmiotu.  Zakłócenie – niewystarczająca równowaga między indywidualnymi dyspozycjami j jednostki, warunkami jej życia i działania oraz wymaganiami, stawianymi jej I przez otoczenie. Przez dyspozycje indywidualne należy rozumieć wszystkie, wzajemnie zależne indywidualne możliwości o charakterze somatycznym, emocjonalnym i poznawczym. Jeśli możliwości te odbiegają negatywnie od normy, to mogą być określone jako uszkodzenie (Schäden). Autor ten zwraca przy tym uwagę nie tyle na organiczny, co funkcjonalny charakter uszkodzeń. Podkreśla, że równie istotne, jak zaburzenia funkcji są niedostatki o charakterze treściowym (np. luki w wiadomościach, brak określonych doświadczeń, brak motywacji). Przykładowo, pisze Bach, niedostateczne opanowanie przez dzieci imigrantów języka używanego w szkole może prowadzić do tak samo istotnych problemów komunikacyjnych, jak funkcjonalne zaburzenie mowy. Przez warunki życia i działania rozumie on „wszystkie materialne, biologiczne, kulturowe i społeczne okoliczności, w których żyje jednostka”. Sytuacje, w których warunki te negatywnie odbiegają od normy H. Bach proponuje nazywać pokrzywdzeniem.

Hejka, jestem Szymek i jestem autorem tych wpisów jak i strony. Polecam czytać codziennie, może coś wam się spodoba i zostaniecie na dłużej. Życzę każdemu miłego dnia 😀

Do pokrzywdzeń zalicza się m.in.

  • złe warunki mieszkaniowe,
  • konieczność pełnoetatowej pracy obojga rodziców,
  • szkodliwe dla zdrowia środowisko,
  • bariery architektoniczne,
  • ograniczone możliwości kształcenia się spowodowane brakiem instytucji edukacyjnych lub ich niską jakością.

e9835ad6e74f2a3b1ef9b87850cd2c87

Jak zauważa H. Bach, te formy pokrzywdzenia, które są wynikiem norm społecznych, decyzji politycznych lub regulacji prawnych można określić mianem warunków społecznych. Zarazem warunki te mają zmienny charakter i w znacznej mierze mogą być kształtowane przez celowe działania polityczne. Wymagania to wyartykułowane lub ukryte oczekiwania, z którymi konfrontowana jest jednostka. Poziom wymagań może być oczywiście dostosowany do możliwości jednostki, za niski lub też za wysoki. W ostatnim wypadku mamy do czynienia z przeciążeniem.
Ze względu na poziom nasilenia zakłócenia można podzielić na:

  • niepełnosprawności (.Behinderungen),
  • zaburzenia (Störungen),
  • zagrożenia (Gefärdigungen),

Poziomy nasilenia zakłóceń H. Bach definiuje przez przywołanie trzech kryteriów, rozległości, ciężkości i czasu trwania. W tym punkcie jednak koncepcja jego traci na klarowności. Z jednej strony autor odnosi te wymiary do samego zakłócenia, z drugiej zaś do składających się na nie komponentów. Pisze zatem przykładowo, że „przez niepełnosprawność należy rozumieć te zakłócenia, które mają charakter rozległy, ciężki i długotrwały”. Charakteryzując jednak rozległość, ciężkość i długotrwałość, Bach opisuje nie tyle relację między indywidualnymi dyspozycjami jednostki, warunkami jej życia i działania oraz wymaganiami stawianymi jej przez otoczenie, co rozbieżność między każdym z tych czynników a normą, zdefiniowaną jako stan najczęściej występujący w danej kulturze. Szczególnie wyraźne jest to w przypadku definiowania ciężkości zakłóceń. W tym wypadku pisze: „ciężkie oznacza silnie odbiegające od przeciętnych okoliczności porównywalnej grupy (np. prawie niezrozumiała mowa, ekstremalnie złe warunki życia)”.

Hejka, jestem Szymek i jestem autorem tych wpisów jak i strony. Polecam czytać codziennie, może coś wam się spodoba i zostaniecie na dłużej. Życzę każdemu miłego dnia 😀

Współzależność między stanem zdrowia jednostki a czynnikami kontekstowymi

f4

Czynniki te mogą wpływać wzajemnie na siebie i mogą prowadzić do uszkodzenia, ograniczenia aktywności i/lub utrudnienia oraz ograniczenia uczestnictwa”. Nowa definicja WHO jest bez wątpienia właściwym krokiem w kierunku zrozumienia istoty, a szczególnie genezy niepełnosprawności. Jak podkreśla Tadeusz Majewski, „uwzględnia ona w odpowiednich proporcjach zarówno aspekt biologiczny, jak też społeczny w powstawaniu niepełnosprawności. Podkreśla znaczenie nie  tylko samego uszkodzenia organizmu, lecz również czynniki środowiskowe i cechy osobnicze, w powstawaniu problemów i ograniczeń osób niepełnosprawnych”. Ze względu na prestiż, jakim cieszą się opracowania WHO, nowa definicja może przyczynić się do ugruntowania przekonań na temat relacyjnego charakteru niepełnosprawności, a także wzmocnienia polityki (także edukacyjnej) na rzecz wyrównywania szans osób niepełnosprawnych. Jednocześnie nie sposób nie zauważyć, że duża moc ideologiczna nowej koncepcji niepełnosprawności nie jest tożsama z jej mocą teoretyczo- -poznawczą. Jako narzędzie wyodrębniania populacji uczniów niepełnosprawnych koncepcja WHO nie jest doskonalsza od pojęcia specjalnych potrzeb edukacyjnych/potrzeby specjalnego pedagogicznego wsparcia.

Hejka, jestem Szymek i jestem autorem tych wpisów jak i strony. Polecam czytać codziennie, może coś wam się spodoba i zostaniecie na dłużej. Życzę każdemu miłego dnia 😀

Koncepcja niepełnosprawności Światowej Organizacji Zdrowia

images

Na bazie jednowymiarowych modeli niepełnosprawności powstają od jakiegoś czasu modele wielowymiarowe, które łączą orientację medyczno-patologiczną i społeczną. Są to zatem ujęcia o typowo syntetyzującym charakterze. Najbardziej znany w Polsce przykład takiego podejścia zaprezentowano w Międzynarodowej Klasyfikacji Uszkodzeń, Niepełnosprawności i Upośledzeń (ICIDH), której nowa wersja nosi tytuł Międzynarodowa Klasyfikacja Uszkodzeń, Aktywności i Uczestnictwa ICIDH. W pierwszej wersji ICIDH z 1980 r. zakładano liniowy przebieg procesu powstawania upośledzenia. Uważano, że choroba może prowadzić do uszkodzenia organizmu, które z kolei ogranicza sprawność jednostki. Wreszcie jednostka niepełnosprawna może doznawać upośledzeń z racji swojej niepełnosprawności. Model ten był silnie krytykowany przez samych zainteresowanych, głównie ze względu na biologiczny redukcjonizm. Podkreślano, że stawiając uszkodzenie na początku łańcuszka przyczyno- wo-skutkowego, ICIDH redukuje upośledzenie do trwałej właściwości osoby. Natomiast całkowicie pomija istotne i zróżnicowane wpływy warunków społecznych, kulturowych i ekonomicznych na powstawanie upośledzenia. Ponadto warunki te poddane są niczym nieuzasadnionej – naturalizacji, co odwraca uwagę od – istniejących przecież – możliwości ich zmieniania.  Z powodu zmasowanej krytyki Kanadyjskie Towarzystwo ds. ICIDH (CSCIDH) już w 1991 r. zaproponowało alternatywną wersję modelu niepełnosprawności (Canadian Society for the ICIDH, 1991), a w ostateczności jego rewizję przeprowadziła także Światowa Organizacja Zdrowia. Nowy model ma charakter interakcyjny.

Hejka, jestem Szymek i jestem autorem tych wpisów jak i strony. Polecam czytać codziennie, może coś wam się spodoba i zostaniecie na dłużej. Życzę każdemu miłego dnia 😀
error: Content is protected !!